Historia historii mówionej

 

„Historia mówiona” to termin wywodzący się z ang. oral history – interdyscyplinarnej metody badawczej, polegającej na rejestrowaniu, badaniu i archiwizowaniu wspomnień istniejących w pamięci jednostkowej i zbiorowej.

Pierwsze próby w ramach oral history przypadają na lata 20. ubiegłego wieku, kiedy to grupa socjologów ze szkoły chicagowskiej rejestrowała biografie, służące za materiał dźwiękowy do badań przestępczego świata. Za prekursora tej metody badawczej uważa się Allana Nevinsa, który od 1948 roku w systematyczny, uporządkowany sposób nagrywał i archiwizował wspomnienia przedstawicieli politycznych elit. Zebrany materiał zgromadził w pierwszym na świecie ośrodku badań nad historią mówioną: Columbia Oral History Research Office.

W latach 60. za USA podążyła Europa: Wielka Brytania, Polska, Niemcy, Włochy. Zmienił się przedmiot zainteresowania badaczy. Zamiast elit i znanych osobistości, wreszcie zaczęto słuchać tych, którzy albo nie mieli własnej, spisanej historii albo mieli tylko oficjalną, odbiegającą od prawdziwej – robotników, kobiet, mniejszości etnicznych.  W USA metoda oral history posłużyła rekonstrukcji historii Afroamerykanów, Indian i innych grup nieistniejących w świadomości społecznej.

Początkowo oral history traktowano jak kolejną metodę badania historii, podlegającą wymogowi obiektywności, rzetelności i dążenia do prawdy. Przełom nastąpił na początku lat 80.. Za sprawą włoskich badaczy Alessandro Portelli i Luisa Passerini oral history stała się przede wszystkim metodą badającą subiektywne przeżycia i prywatne historie „zwykłych” ludzi. Od tego czasu na całym świecie zaczęły powstawać ośrodki badań i archiwa historii mówionej. Obecnie coraz częściej metodę oral history wykorzystuje się w muzeach, bibliotekach i miejscach pamięci. W Polsce istnieje kilka organizacji, które się nią zajmują: Ośrodek KARTA, Muzeum Powstania Warszawskiego, lubelska Brama Grodzka – Teatr NN, Studio Historii Mówionej Radia Lublin, Fundacja EFKA w Krakowie. Wśród nich jesteśmy my – realizatorzy, uczestnicy i beneficjenci projektu „Spotkajmy się  P o m i ę d z y” prowadzonego przez Stowarzyszenie Inicjatywa „Razem” w ramach „Rządowego Programu na Rzecz Aktywności Społecznej Osób Starszych na lata 2012-2013” Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej.

Dzięki praktykowaniu historii mówionej młodzi ludzie przybliżają się do czasów, których nie sposób poznać z podręczników historii - dowiadują się, jak wyglądał Wawer przed, w trakcie albo tuż po wojnie, wraz z seniorami odkrywają miejsca i osobowości, których już nie ma.

Opowieści świadków przeszłości tworzą swoiste „wyspy pamięci” – zapachy, kolory, piosenki – przybliżają świat zapisany w ludzkich wspomnieniach. Subiektywne opowieści są podstawą więzi społecznej, budują świadomość miejsca i lokalną tożsamość. Trzeba się śpieszyć, by zdążyć odkryć i zachować to bogactwo przeżyć.

Historia mówiona jest nie tylko metodą badań. Przede wszystkim stanowi dialog między opowiadającym a słuchającym; dialog, który pozwala spotkać się pomiędzy przeszłością a teraźniejszością, między „wtedy” a „teraz”, między „tam” a „tu”.

Natalia Ciak

 

Bibliografia:

Historia mówiona w świetle etnolingwistyki, S. Niebrzegowska-Bartmińska, S. Wasiuta (red.), Lublin 2008.

Filipkowski P., Historia mówiona i wojna [w:] Wojna. Doświadczenie i zapis. Nowe źródła, problemy, metody badawcze. S. Buryła, P. Rodak (red.), Kraków 2006.

Elementarz. Historia mówiona, R. Dąbrowski (red.), Warszawa 2008 

Czajkowski T., Warto nagrywać, Opornik Gazeta Obywatelska, 2005, nr 0, s. 6.

Kubiszyn M., Historia mówiona jako metoda badania dziedzictwa środowiska lokalnego.

Kubiszyn M., Historia Mówiona Lublina, 2000.

Kurkowska-Budzan M., Historia zwykłych ludzi. Współczesna angielska historiografia dziejów społecznych, rozdz. 5: „Bajka o Kopciuszku - oralhistory”, Kraków 2003.

http://www.tnn.pl

http://historicus.umk.pl

http://www.pamieciprzyszlosc.pl

http://ahm.1944.pl

http://archiwa.org/as/as_img/materialy/Archiwa_spoleczne_podrecznik.pdf 

Warto odwiedzić